زخم بستر نوعی بیماری پوستی دردناک و آزار رسان میباشد که در صورت وارد شدن فشار و نیروی طولانی مدت بر پوست ایجاد میشود؛ این مشکل نگران کننده اغلب برای بیمارانی که تحرک ندارند و به مدت طولانی در رختخواب هستند اتفاق میفتد. گرچه در اغلب موارد در افراد مسن نیز اتفاق میافتد اما ارتباط به سن خاصی ندارد و در هر فردی که دچار مشکلات حرکتی است میتواند به وجود بیاید. برای اطلاعات بیشتر در مورد راههای درمان و پیشگیری زخم بستر تا انتهای این مقاله با یارادرمان همراه باشید.
زخم بستر چیست ؟
زخم بستر یک نوع زخم است که به دلیل فشار طولانی مدت روی پوست بوجود میآید. این بیماری به دلیل قطع شدن یا کاهش جریان خون به ناحیه زخمی ایجاد میشود و فشار مستقیم و طولانی مدت بر روی بافتها، خون رسانی به ناحیه زیرین پوست را مختل میکند و زخم بستر را بوجود میاورد؛ اغلب با قرمزی و التهاب همراه است این نوع از زخمها معمولا در قسمت هایی از بدن که تحت فشار بیشتری قرار میگیرند، مانند ساق پا، پشت کمر، زانو و سینه، شکل میگیرند.
این نوع زخم بیشتر در افرادی ایجاد میشود که بیماری آن ها به گونه ای هست که هیچ گونه توانایی برای تغییر موقعیت خود ندارند و یا کسانی که بیشتر وقت خود را در تخت یا صندلی سپری می کنند، به عنوان مثال، افراد مبتلا به فلج مغزی – نخاعی، بیماری، پیری یا ضعف، بیشترین خطر ابتلا را دارند؛ این زخم میتواند به سرعت توسعه یابد. بسیاری از زخمهای بستر با درمان بهبود مییابند، اما برخی به طور کامل درمان نمیشوند.
علت ایجاد زخم بستر
زخم بستر به دلیل فشار روی پوست که جریان خون را به پوست محدود میکند، ایجاد میشود و میتواند عمیق بشود و حتی عضلات و استخوانها را هم درگیر کند.
برخی موارد علت ایجاد زخم بستر در موراد زیر ذکر شده است:
فشار: فشار ثابت در هر قسمت از بدن شما خونرسانی به بافتها را کاهش میدهد. قطع جریان خون بیش تر از ۳ ساعت باعث میشود پوست و بافت های مجاور آسیب ببیند و در نهایت باعث مرگ سلولی میشود. برای افراد با محدودیت حرکتی، این نوع فشار در مناطقی مانند ستون فقرات، دنبالچه، باسن، پاشنه و آرنج اتفاق میافتد.
اصطکاک: اصطکاک زمانی رخ میدهد که پوست بر روی لباس یا ملافه کشیده شود و باعث اسیب پذیر تر شدن پوست میشود، به خصوص اگر پوست مرطوب هم باشد.
تنش برشی: زمانی که دو سطح در جهت مخالف یکدیگر حرکت کنند. به طورمثال، هنگامی که یک سمت تخت بالا برده میشود و شیبدار است، شما به پایین سر بخورید.
زخم بستر در بدن غالبا در کدام نواحی بدن ایجاد میشود ؟
- ناحیه باسن
- پاشنه پا
- شانه
- پشت سر
- کمر
- اطراف زانو
- استخوان دنبالچه
نشانه ها و علائم
- تغییرات غیرعادی در رنگ پوست
- ورم
- عفونت
- مناطق حساس به لمس
- پوسته پوسته شدن پوست
عوارض زخم بستر
زخم اگر کنترل و درمان نشود میتواند به آسیبهای فشاری خیلی شدید تری تبدیل شود که عوارض ناشی از آن در برخی موارد جبرانناپذیرخواهد بود؛ یکی از عوارض بسیار خطرناک این بیماری ایجاد سلولیت است که به نوعی عفونت باکتریایی گفته میشود. این عفونت از سطح پوست به لایههای عمیق تر نفوذ میکند و حیات بیمار را تهدید می کند. همچنین میتوان از دیگر عوارض زخم بستر به گسترش عفونت در استخوان و مفاصل اشاره کرد. در این صورت عفونت باعث مختل شدن و آسیب به عملکرد آنها خواهد شد.
بهطور کلی عوارض آن شامل موارد زیر میباشد:
- سلولیت (عفونت پوستی)
- استئومیلیت (عفونت استخوان)
- باکتریمی (عفونت خون)
- مننژیت (عفونت مغز و نخاع)
- اندوکاردیت (عفونت قلب)
مراحل زخم بستر
شدت زخم در این بیماری چهار مرحله دارد. روش تشخیص بیماری به کمک این چهار مرحله انجام میگیرد. پزشک متخصص پعد از بررسی پوست بیمار و تایید آسیب وارد شده یکی از مراحل زخم فشاری را به بیمار اختصاص میدهد.
- مرحله اول
این مرحله ابتدا با تغییر رنگ روی پوست شروع میشود. پوست ممکن است قرمز، بی رنگ یا تیرهتر از پوست اطراف خود باشد. اگر پزشک زخم را در این مرحله تشخیص بدهد و اقدامات مناسب جهت درمان را شروع کند، امکان بهبودی و پیشرفت نکردن زخم وجود دارد.
- مرحله دوم
این مرحله، زخم عمق بیشتری پیدا میکند و بافتهای نرم زیرین پوست آسیب بیشتری میبیند. زخم بستر در مرحله دوم میتواند به صورت یک زخم باز با قرمزی و التهاب ظاهر شود. در این مرحله امکان دارد زخم، کمی دردناک باشد.
- مرحله سوم
در این مرحله زخم وسیع تر میشود و بافتهای نرم عمقی بدن را تحت تأثیر قرار می دهد و زخم بازتر میشود. درمان زخم بستر هرچه زخم گستردهتر و عمیق تر شود، سختتر خواهد شد.
- مرحله چهارم
در مرحله ۴، زخم پیشرفت بیشتری کرده و بافتهای عمقی مهم بدن را تحت تاثیر قرار میدهد. در این مرحله آسیب شدیدی به بافتهای پوست وارد شده و احتمال عفونت بیشتر میشود. ماهیچهها، استخوانها و حتی تاندونها ممکن است قابل مشاهده باشند.
4 مرحله زخم بستر
پیشگیری از زخم بستر
روش پیشگیری از این بیماری به هیچ وجه امری پیچیده نیست. برای این کار کافیست مراحل زیر را با دقت پیش بگرید:
- تغییر موقعیت بیمار بطور مکرر متناسب با نیاز بیمار
- بررسی هروز نواحی حساس پوست بیمار
- مراقبت پوستی و خشک کردن قسمتهای حساس بدن
- برنامهریزی درست تغذیه بیمار بر اساس رژیم غذایی مناسب
- ترک سیگار و مصرف نکردن هر نوع عامل دودزا برای بیماران بستری
- تمرینات روزانه به منظور گردش خون درست
- جلوگیری از وارد شدن فشارهای مداوم بر قسمتهای استخوانی
- استفاده از فوم و بالش مخصوص برای بیماران بستری (تا هنگام چرخاندن آنها در رختخواب فشار شدیدی به نواحی استخوانی بدن وارد نشود)
- مدیریت استرس
- استفاده از تشک های مواج
اقدامات لازم برای درمان زخم بستر
اگر بیماری در مراحل اولیه باشد میتوانید درمان بیمار را در خانه شروع کنید اما توجه داشته باشید که حتما متخصص مراقبتهای بهداشتی باید زخم را بررسی کند.
- کاهش فشار
با تغییر مداوم وضعیت بیمار به جلوگیری از ایجاد زخمهای فشاری جدید کمک کنید. همچنین بهتر است پدهای فوم یا بالش مخصوصی زیر نواحی آسیب دیده قرار دهید.
- تعویض پانسمانها
پانسمان میتواند از زخم محافظت کند و روند بهبودی آن را سرعت ببخشد:
- فوم جاذب
- هیدروکلوئیدی (محافظت کننده از زخم)
- هیدروژل (ژل بر پایه آب)
- آلژینات
- پانسمان عسل
- پانسمان نقرهای
- استفاده از تشک مناسب
تشکهای مخصوص این نوع بیماران بهدلیل داشتن فوم مناسب به کاهش فشار کمک میکنند. همچنین پمپ موجود در برخی از تشک ها میتواند با گردش هوا از ایجاد زخم بستر جلوگیری کند. وقتی بیماری زخم بستر وارد مرحله چهارم شود، پزشک یکی از روشهای جراحی را پیشنهاد میدهد. در این روش معمولا از پوست سالم برای ترمیم بافت مرده استفاده میشود
- چسب زخم بستر
این چسب ها به جای پانسمان استفاده میشود و میتواند برای درمان آن بسیار مفید واقع شود. این چسب در واقع یک بانداژ آماده است که در آن مواد و ترکیباتی وجود دارد که بهبودی زخم بستر را سرعت میبخشد. چسب زخم بستر با مرطوب نگهداشتن خود زخم و خشک نگهداشتن پوست اطراف زخم از انتشار عفونت به اطراف زخم جلوگیری میکند. استفاده از این زخم بسیار ساده میباشد. برای زدن چسب زخم بستر بر روی زخم، ابتدا زخم را به خوبی با سرم شستشو بشویید و سپس چسب را دقیقا بر روی محل زخم بچسبانید.
سخن پایانی
بیماری زخم بستر آسیب وارد شده به قسمتی از پوست است که بر اثر فشار مداوم بر آن قسمت ایجاد میشود. درمان زخم بستر باید بر اساس شدت زخم انجام پذیرد. هر زمانی که زخم بستر مشاهده شود، جهت درمان حتما باید فرد تحت درمان پزشک قرار بگیرد. اگر زخم بستر منجر به عفونت شود، امکان خطر مرگ را به دنبال دارد. پس درمان زخم بستر اهمیت بسزایی دارد و نباید به راحتی از کنار آن گذشت.