اسکار چیست؟ انواع جای زخم، تفاوت کلوئید و روش‌های درمان
- 24 دی 1402
- پانسمان, جراحی‌های زیبایی و لاغری بدن, سوختگی, محصولات جراحی زیبایی
- بازبینی توسط تیم تخصصی یارا درمان
اسکار چیست؟ انواع جای زخم، تفاوت کلوئید و روش‌های درمان
اسکار چیست؟ انواع جای زخم، تفاوت کلوئید و روش‌های درمان
اسکار یا جای زخم، بافتی است که بدن در جریان ترمیم آسیب‌های عمیق‌تر پوست ایجاد می‌کند. اسکار ممکن است صاف، برجسته، فرورفته، سفت، تیره‌تر یا روشن‌تر از پوست اطراف باشد. بیشتر اسکارها با گذشت زمان تغییر می‌کنند و کم‌رنگ‌تر می‌شوند، اما بعضی اسکارها مانند کلوئید، اسکار هیپرتروفیک، اسکار آتروفیک یا اسکارهای انقباضی ممکن است به درمان نیاز داشته باشند.
هیچ روش واحدی بهترین درمان همه اسکارها نیست. انتخاب روش به نوع اسکار، محل و سن آن، علت ایجاد، علائمی مانند درد و خارش، رنگ و نوع پوست و سابقه ایجاد کلوئید بستگی دارد. درمان ممکن است از مراقبت و سیلیکون‌تراپی تا تزریق، لیزر، فشاردرمانی یا جراحی متغیر باشد.
خلاصه خیلی کوتاه:
اسکار بخش طبیعی ترمیم بسیاری از آسیب‌های عمقی پوست است و معمولاً نمی‌توان آن را کاملاً «پاک» کرد. هدف درمان، کمتر دیده‌شدن اسکار، نرم‌تر و مسطح‌تر شدن آن، کاهش قرمزی، خارش یا درد و در صورت وجود محدودیت حرکتی، بهبود عملکرد است.
اسکار چیست؟
هنگامی که پوست آسیب می‌بیند، بدن تلاش می‌کند سد محافظ پوست را دوباره برقرار کند.
اگر آسیب فقط بسیار سطحی باشد، ممکن است پوست بدون باقی‌ماندن اسکار مشخص ترمیم شود. اما زمانی که آسیب به لایه‌های عمیق‌تر پوست، به‌ویژه درم، برسد، بدن برای پر کردن نقص بافتی کلاژن و ماتریکس خارج سلولی جدید تولید می‌کند.
این بافت ترمیم‌شده دقیقاً ساختار پوست سالم قبلی را ندارد و نتیجه آن چیزی است که به آن Scar، Cicatrix یا اسکار پوستی می‌گوییم.
اسکار ممکن است پس از موارد مختلفی ایجاد شود، از جمله:
- جراحی و بخیه
- بریدگی و ضربه
- سوختگی
- زخم‌های عمیق
- آکنه شدید
- عفونت یا التهاب پوستی
- برخی اقدامات پزشکی یا زیبایی
ظاهر اسکار به‌شدت آسیب اولیه، محل آسیب، نحوه ترمیم و ویژگی‌های فردی بدن بستگی دارد.
تفاوت زخم و اسکار چیست؟
زخم (Wound) آسیب فعال به پوست یا بافت است که هنوز در فرایند ترمیم قرار دارد.
اسکار (Scar) نتیجه‌ای است که پس از بسته‌شدن و ترمیم زخم در بافت باقی می‌ماند.
این تفاوت از نظر انتخاب محصول نیز اهمیت زیادی دارد.
برای مثال، یک سیلیکون شیت ضداسکار برای قرارگرفتن روی پوست بسته و ترمیم‌شده طراحی شده است و نباید مانند یک پانسمان معمولی روی زخم باز و ترشح‌دار قرار بگیرد.
بنابراین قبل از انتخاب محصول باید ابتدا مشخص شود که با یک زخم فعال روبه‌رو هستیم یا با یک اسکار پس از ترمیم زخم.
اسکار چگونه تشکیل می‌شود؟
فرایند ترمیم زخم پیچیده است، اما برای درک ساده‌تر می‌توان آن را به سه مرحله اصلی تقسیم کرد که تا حدی با یکدیگر همپوشانی دارند.
۱. مرحله هموستاز و التهاب
بلافاصله پس از آسیب، بدن تلاش می‌کند خونریزی را متوقف کند و سیستم ایمنی فعال می‌شود، سلول‌های التهابی وارد ناحیه می‌شوند تا بافت آسیب‌دیده و عوامل آلوده‌کننده را کنترل کنند؛ التهاب در حد طبیعی بخشی ضروری از ترمیم است؛ اما التهاب طولانی‌مدت می‌تواند یکی از عوامل ایجاد ترمیم غیرطبیعی و اسکار بیش از حد باشد.
۲. مرحله تکثیر
در این مرحله:
- پوست شروع به بسته‌شدن می‌کند
- عروق جدید تشکیل می‌شوند
- بافت گرانوله ایجاد می‌شود
- فیبروبلاست‌ها فعال می‌شوند
- ساخت کلاژن افزایش پیدا می‌کند
هدف اصلی بدن در این مرحله، بستن سریع‌تر نقص ایجادشده است.
۳. مرحله بازسازی و بلوغ
پس از بسته‌شدن زخم، اسکار هنوز نهایی نشده است، ساختار کلاژن طی ماه‌های بعد مرتب و بازسازی می‌شود و ظاهر اسکار می‌تواند به‌تدریج تغییر کند، به همین دلیل، قضاوت درباره ظاهر نهایی یک اسکار تازه فقط چند هفته پس از جراحی معمولاً زود است. فرایند بلوغ اسکار می‌تواند ماه‌ها و گاهی حدود یک سال یا بیشتر ادامه پیدا کند.
آیا همه زخم‌ها اسکار ایجاد می‌کنند؟
خیر.
آسیب‌هایی که فقط لایه بسیار سطحی پوست را درگیر می‌کنند ممکن است بدون اسکار قابل مشاهده بهبود پیدا کنند.
اما هرچه آسیب عمیق‌تر باشد و بخش بیشتری از درم تخریب شود، احتمال تشکیل بافت اسکار بیشتر می‌شود.
علاوه بر عمق آسیب، مدت زمان بسته‌شدن زخم نیز اهمیت دارد. زخم‌هایی که برای مدت طولانی‌تری ملتهب یا باز باقی می‌مانند، بیشتر در معرض اختلال در روند طبیعی ترمیم قرار دارند.
انواع اسکار پوستی
شناخت نوع اسکار مهم‌ترین قدم قبل از انتخاب درمان است؛ زیرا درمان مناسب یک اسکار فرورفته با درمان یک کلوئید یکسان نیست.
۱. اسکار طبیعی یا بالغ
بسیاری از زخم‌های جراحی و آسیب‌های پوستی در نهایت یک اسکار نسبتاً صاف ایجاد می‌کنند.
اسکار تازه ممکن است در ابتدا:
- صورتی یا قرمز
- کمی برجسته
- سفت
- حساس
باشد.
با ادامه فرایند بلوغ، معمولاً رنگ و بافت آن به‌تدریج آرام‌تر می‌شود، این اسکارها الزاماً نیازمند درمان پزشکی نیستند.
۲. اسکار هیپرتروفیک چیست؟
Hypertrophic Scar یا اسکار هیپرتروفیک یک اسکار برجسته و ضخیم است که رشد آن در محدوده زخم اولیه باقی می‌ماند.
این نوع اسکار می‌تواند پس از:
- سوختگی
- جراحی
- آسیب‌های عمیق
- زخم‌هایی با التهاب طولانی
- نواحی تحت کشش مکانیکی
ایجاد شود.
اسکار هیپرتروفیک ممکن است:
- قرمز باشد
- برجسته شود
- سفت باشد
- خارش داشته باشد
- دردناک یا حساس شود
برخلاف کلوئید، اسکار هیپرتروفیک از مرز زخم اصلی فراتر نمی‌رود و بعضی از این اسکارها با گذشت زمان تا حدی صاف‌تر می‌شوند.
۳. کلوئید چیست؟
کلوئید (Keloid) نوعی رشد بیش از حد بافت اسکار است که می‌تواند از مرز زخم اولیه عبور کند و روی پوست سالم اطراف گسترش پیدا کند.
کلوئید ممکن است حتی پس از آسیب نسبتاً کوچک مانند:
- سوراخ‌کردن گوش
- جوش
- بریدگی
- جراحی
- واکسیناسیون
- سوختگی
ایجاد شود.
کلوئیدها ممکن است خارش، درد یا حساسیت ایجاد کنند و در بعضی نواحی باعث ناراحتی عملکردی شوند.
یکی از نکات مهم درباره کلوئید، تمایل آن به عود است. به همین دلیل درمان کلوئید معمولاً پیچیده‌تر از اسکار طبیعی است و اغلب از ترکیب چند روش استفاده می‌شود.
۴. اسکار آتروفیک چیست؟
اسکار آتروفیک یا Atrophic Scar به‌جای برجسته‌شدن، پایین‌تر از سطح پوست اطراف قرار می‌گیرد.
این حالت زمانی رخ می‌دهد که در جریان ترمیم، حجم کافی از بافت یا کلاژن جایگزین نشود.
نمونه شناخته‌شده آن، برخی انواع جای جوش فرورفته است.
اسکارهای آتروفیک ممکن است به شکل:
- Ice Pick
- Boxcar
- Rolling
دیده شوند.
درمان این گروه کاملاً با کلوئید یا اسکار هیپرتروفیک متفاوت است و ممکن است شامل روش‌هایی مانند میکرونیدلینگ، لیزر، ساب‌سیژن، فیلر یا روش‌های ترکیبی باشد.
۵. اسکار انقباضی یا Contracture Scar
این نوع اسکار بیشتر پس از آسیب‌های وسیع، به‌خصوص سوختگی، دیده می‌شود.
در جریان بلوغ اسکار، بافت ممکن است کوتاه و منقبض شود.
اگر این اتفاق نزدیک مفصل یا بخش متحرک بدن رخ دهد، ممکن است باعث:
- محدودیت دامنه حرکت
- کشیدگی پوست
- درد
- اختلال عملکرد
شود.
در این شرایط هدف درمان فقط زیبایی نیست و بازگرداندن عملکرد اهمیت زیادی دارد.
تفاوت کلوئید و اسکار هیپرتروفیک چیست؟
این دو اصطلاح گاهی به اشتباه به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما تفاوت مهمی دارند.
| ویژگی | اسکار هیپرتروفیک | کلوئید |
|---|---|---|
| شکل | برجسته و ضخیم | برجسته و گاهی توده‌ای |
| محدوده رشد | داخل مرز زخم اولیه | می‌تواند از مرز زخم عبور کند |
| زمان ایجاد | معمولاً طی ماه‌های ابتدایی پس از آسیب | ممکن است دیرتر ظاهر یا به رشد ادامه دهد |
| روند طبیعی | امکان کاهش برجستگی در طول زمان وجود دارد | معمولاً تمایل بیشتری به ماندگاری یا رشد دارد |
| عود پس از درمان | ممکن است رخ دهد | احتمال عود بالاتر است |
| درمان | گاهی روش‌های محافظه‌کارانه کافی است | اغلب به درمان ترکیبی نیاز دارد |
در عمل همیشه نمی‌توان فقط با توضیحات اینترنتی نوع اسکار را تشخیص داد و در موارد مشکوک، معاینه متخصص اهمیت دارد.
چرا بعضی افراد بیشتر دچار اسکار برجسته یا کلوئید می‌شوند؟
یک علت واحد وجود ندارد؛ تشکیل اسکار غیرطبیعی نتیجه تعامل عوامل ژنتیکی، التهابی، مکانیکی و ویژگی‌های زخم است، عواملی که می‌توانند در ایجاد یا شدت اسکار نقش داشته باشند عبارت‌اند از:
عمق آسیب
آسیب عمیق‌تر معمولاً احتمال تشکیل اسکار مشخص را بیشتر می‌کند.
طولانی‌شدن التهاب یا ترمیم
عفونت، وجود جسم خارجی، اختلال خون‌رسانی و برخی مشکلات ترمیم می‌توانند مرحله التهابی را طولانی کنند.
کشش مکانیکی روی زخم
ناحیه‌ای که دائماً تحت کشش و حرکت است ممکن است اسکار متفاوتی نسبت به منطقه کم‌تحرک ایجاد کند، به همین دلیل کاهش کشش روی برخی برش‌های جراحی یکی از اصول مراقبت از اسکار است.
محل زخم
احتمال کلوئید و اسکار هیپرتروفیک در تمام نقاط بدن یکسان نیست، قفسه سینه، شانه‌ها، لاله گوش و برخی نواحی تحت کشش از محل‌هایی هستند که کلوئید بیشتر در آنها دیده می‌شود.
زمینه فردی و ژنتیکی
سابقه شخصی یا خانوادگی کلوئید اهمیت دارد، فردی که قبلاً پس از جراحی، پیرسینگ یا آسیب کوچک کلوئید ایجاد کرده است باید این موضوع را پیش از جراحی یا اقدامات پوستی بعدی با پزشک مطرح کند.
ویژگی‌های پوست
احتمال ایجاد کلوئید میان گروه‌های مختلف یکسان نیست و در پوست‌های تیره‌تر بیشتر گزارش شده است؛ هرچند رنگ پوست به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که فرد حتماً کلوئید ایجاد خواهد کرد.
آیا می‌توان از ایجاد اسکار جلوگیری کرد؟
نمی‌توان تضمین کرد که پس از یک زخم عمیق هیچ اسکاری باقی نماند، اما می‌توان با مراقبت صحیح، احتمال ایجاد اسکار شدید یا غیرطبیعی را در بعضی افراد کاهش داد.
مراقبت صحیح از زخم
اولویت اول، ترمیم مناسب خود زخم است.
تمیز نگه‌داشتن زخم، کنترل عفونت، جلوگیری از آسیب مجدد و استفاده از پانسمان مناسب می‌تواند به ترمیم بهتر کمک کند.
کاهش کشش روی زخم جراحی
در بعضی برش‌ها کاهش فشار و کشش مکانیکی روی خط زخم می‌تواند اهمیت داشته باشد.
نوع بخیه، روش جراحی و مراقبت پس از عمل در این زمینه نقش دارند.
محافظت در برابر آفتاب
اشعه UV می‌تواند تغییر رنگ اسکار را تشدید کند.
پس از بسته‌شدن زخم، محافظت از محل اسکار با لباس و در نواحی در معرض نور استفاده از ضدآفتاب مناسب می‌تواند به کاهش تغییرات رنگی کمک کند.
سیلیکون در افراد مناسب
پس از بسته‌شدن کامل زخم، در برخی افراد و اسکارهای در معرض خطر ممکن است محصولات سیلیکونی به‌عنوان بخشی از برنامه مدیریت اسکار استفاده شوند.
سیلیکون نباید روی زخم باز، خونریزی‌دهنده یا دارای ترشح قرار گیرد.
برای آموزش مرحله‌به‌مرحله استفاده، شست‌وشو، مدت استفاده روزانه و نگهداری شیت می‌توانید راهنمای «نحوه استفاده و شست‌وشوی سیلیکون شیت» را در یارادرمان مطالعه کنید.
نحوه استفاده و شست‌وشوی سیلیکون شیت
بهترین درمان اسکار چیست؟
یک «بهترین درمان» برای همه اسکارها وجود ندارد.
اول باید مشخص شود با چه نوع اسکاری روبه‌رو هستیم.
برای مثال:
- اسکار طبیعی ممکن است فقط به زمان و مراقبت نیاز داشته باشد.
- اسکار هیپرتروفیک ممکن است به سیلیکون، تزریق، لیزر یا درمان ترکیبی پاسخ دهد.
- کلوئید اغلب درمان دشوارتری دارد.
- اسکار آتروفیک به روش‌های تحریک کلاژن یا اصلاح فرورفتگی نیاز دارد.
- اسکار انقباضی ممکن است نیازمند توان‌بخشی یا جراحی باشد.
۱. سیلیکون شیت و ژل سیلیکون
سیلیکون یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های غیرتهاجمی در مدیریت اسکارهای برجسته است.
محصولات سیلیکونی به دو فرم رایج وجود دارند:
- ورق یا Silicone Sheet
- ژل سیلیکونی
یکی از مکانیسم‌های مطرح‌شده برای سیلیکون، کاهش از دست‌رفتن آب از لایه سطحی پوست و ایجاد یک محیط مناسب‌تر روی اسکار است.
با وجود استفاده گسترده از سیلیکون در عمل بالینی، باید درباره میزان اثربخشی آن دقیق صحبت کرد.
مرورهای Cochrane درباره اسکار هیپرتروفیک و کلوئید نشان داده‌اند که کیفیت بسیاری از مطالعات پایین یا بسیار پایین است و برای بعضی مقایسه‌ها هنوز عدم‌قطعیت قابل‌توجه وجود دارد.
در مقابل، برخی راهنماهای بالینی همچنان استفاده از سیلیکون را به‌خصوص برای اسکارهای هیپرتروفیک فعال یا پیشگیری در افراد مستعد، به‌عنوان بخشی از برنامه درمان در نظر می‌گیرند.
بنابراین بهتر است سیلیکون را یکی از گزینه‌های مدیریت اسکار بدانیم، نه درمان تضمینی حذف جای زخم.
برای مشاهده انواع محصولات این گروه می‌توانید بخش محصولات ضداسکار یارادرمان را بررسی کنید.
محصولات ضداسکار و سیلیکون شیت یارادرمان
۲. فشاردرمانی
Pressure Therapy سال‌هاست به‌خصوص در مدیریت اسکارهای وسیع پس از سوختگی استفاده می‌شود.
فشار معمولاً توسط لباس‌های فشاری یا وسایل طراحی‌شده برای ناحیه موردنظر ایجاد می‌شود.
اما اینجا هم باید میان استفاده رایج در عمل بالینی و قطعیت شواهد تحقیقاتی تفاوت قائل شویم.
مرور Cochrane در سال ۲۰۲۴ نتیجه گرفت که هنوز شواهد کافی برای اطمینان از برتری لباس فشاری نسبت به سایر روش‌ها در پیشگیری از اسکار هیپرتروفیک بعد از سوختگی وجود ندارد.
بنابراین فشاردرمانی باید بر اساس:
- نوع اسکار
- محل آن
- میزان فشار
- تحمل بیمار
- نظر تیم درمان
برنامه‌ریزی شود و پوشیدن خودسرانه لباس بسیار تنگ معادل فشاردرمانی استاندارد نیست.
۳. تزریق کورتیکواستروئید
تزریق داخل ضایعه کورتیکواستروئید، به‌ویژه تریامسینولون، یکی از درمان‌های شناخته‌شده برای کلوئید و اسکار هیپرتروفیک فعال است.
هدف آن می‌تواند کاهش:
- برجستگی
- سفتی
- خارش
- درد
باشد.
معمولاً یک جلسه درمان برای همه کافی نیست و ممکن است تزریق‌ها در چند جلسه انجام شوند.
عوارضی مانند نازک‌شدن پوست یا تغییر رنگ نیز ممکن است رخ دهد، بنابراین تزریق باید توسط پزشک انجام شود.
در اسکارهای مقاوم، پزشک ممکن است درمان را با روش‌های دیگری مانند 5-FU، کرایوتراپی یا لیزر ترکیب کند.
۴. درمان با 5-FU و سایر تزریق‌ها
5-Fluorouracil یا 5-FU در بعضی اسکارهای هیپرتروفیک یا کلوئیدهای مقاوم مورد استفاده قرار می‌گیرد و گاهی همراه کورتیکواستروئید تزریق می‌شود.
این درمان برای مصرف خانگی نیست و انتخاب آن کاملاً تخصصی است.
داروهای دیگری مانند Bleomycin نیز در برخی مراکز مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما نوع و کیفیت شواهد و کاربرد آنها متفاوت است.
۵. لیزر درمانی اسکار
اصطلاح «لیزر اسکار» شامل یک دستگاه یا یک روش واحد نیست.
لیزرهای مختلف اهداف متفاوتی دارند.
برای مثال بعضی روش‌ها بیشتر روی:
- قرمزی و عروق اسکار
- ضخامت
- سفتی
- بافت سطحی
- انعطاف‌پذیری
تمرکز می‌کنند.
Pulsed Dye Laser و انواع Fractional Laser از فناوری‌هایی هستند که در درمان بعضی اسکارهای هیپرتروفیک و کلوئید استفاده می‌شوند.
یک مرور سیستماتیک و Network Meta-analysis منتشرشده در سال ۲۰۲۴ نشان داده است که برخی ترکیب‌های لیزر و دارودرمانی می‌توانند شاخص‌های اسکار را بهبود دهند، اما همچنان درباره پارامتر بهینه و نتایج بلندمدت به تحقیقات بیشتری نیاز است.
بنابراین سؤال «بهترین دستگاه لیزر برای جای زخم چیست؟» بدون مشخص‌بودن نوع اسکار پاسخ دقیقی ندارد.
۶. کرایوتراپی یا فریز کردن
Cryotherapy با سرمای شدید روی بافت اسکار اثر می‌گذارد.
این روش بیشتر در درمان بعضی کلوئیدها و اسکارهای برجسته مطرح است و ممکن است با تزریق کورتیکواستروئید ترکیب شود.
یکی از عوارض مهم آن، ایجاد تغییرات رنگدانه‌ای پوست است که در بعضی افراد اهمیت بیشتری دارد.
۷. میکرونیدلینگ
میکرونیدلینگ با ایجاد آسیب‌های بسیار کوچک و کنترل‌شده، فرایند بازسازی پوست را تحریک می‌کند.
این روش بیشتر برای مشکلاتی مانند اسکارهای آتروفیک، به‌ویژه برخی جای جوش‌های فرورفته شناخته می‌شود.
درباره استفاده آن در اسکارهای هیپرتروفیک نیز مطالعاتی وجود دارد، اما شواهد محدودتر است.
نکته مهم‌تر اینکه میکرونیدلینگ درمان مناسبی برای خوددرمانی کلوئید نیست و برخی راهنماها استفاده از آن را برای کلوئید توصیه نمی‌کنند.
۸. جراحی ترمیم اسکار
در بعضی اسکارها جراحی می‌تواند برای:
- تغییر جهت اسکار
- کاهش کشش
- اصلاح اسکار پهن
- آزادکردن Contracture
- افزایش دامنه حرکت
مناسب باشد.
اما در مورد کلوئید یک هشدار جدی وجود دارد:
برداشتن کلوئید با جراحی به‌تنهایی می‌تواند با احتمال عود بسیار بالایی همراه باشد.
در راهنمای S2k آلمان، میزان عود کلوئید پس از جراحی تنها حدود ۴۵ تا ۱۰۰ درصد گزارش شده است.
به همین دلیل اگر کلوئید جراحی شود، معمولاً درمان‌های کمکی برای کاهش احتمال عود در نظر گرفته می‌شوند.
۹. پرتودرمانی
Radiotherapy درمان معمول یک اسکار ساده نیست.
این روش عمدتاً در شرایط منتخب، به‌خصوص برخی کلوئیدهای بزرگ، مقاوم یا عودکننده پس از جراحی مطرح می‌شود.
انتخاب آن نیازمند ارزیابی دقیق مزایا و خطرات توسط تیم متخصص است و برای اسکار هیپرتروفیک معمولی به‌عنوان درمان اولیه استفاده نمی‌شود.
درمان جای بخیه جراحی
در هفته‌های اول پس از جراحی، مهم‌ترین موضوع ترمیم صحیح برش است.
تا زمانی که زخم کاملاً بسته نشده باشد، تمرکز اصلی باید بر مراقبت از زخم باشد، نه درمان اسکار.
پس از بسته‌شدن کامل زخم و بر اساس شرایط بیمار ممکن است اقداماتی مانند:
- کاهش کشش
- محافظت در برابر آفتاب
- سیلیکون‌تراپی
- پایش زودهنگام برجستگی و قرمزی
در نظر گرفته شوند.
اگر جای بخیه شروع به ضخیم‌شدن، خارش شدید یا برجسته‌شدن کند، بررسی زودهنگام می‌تواند مفید باشد.
اسکار بعد از جراحی زیبایی
جراحی‌های زیبایی نیز مانند هر برش جراحی دیگری اسکار ایجاد می‌کنند.
محل و شکل اسکار به نوع جراحی بستگی دارد.
در عمل‌هایی مانند:
- ابدومینوپلاستی
- ماموپلاستی
- ماستوپکسی
- براکیوپلاستی
- جراحی‌های صورت
محل برش‌ها و میزان کشش روی زخم متفاوت است.
در این بیماران استفاده خودسرانه از محصولات متعدد الزاماً نتیجه بهتر ایجاد نمی‌کند و برنامه اسکار باید با وضعیت واقعی برش هماهنگ باشد.
اسکار سزارین
اسکار سزارین معمولاً یک اسکار خطی جراحی است.
بیشتر این اسکارها مسیر طبیعی بلوغ را طی می‌کنند؛ اما در برخی افراد ممکن است اسکار:
- برجسته
- قرمز
- خارش‌دار
- دردناک
- هیپرتروفیک
- یا کلوئیدی
شود.
اگر برش کاملاً بسته شده باشد، پزشک می‌تواند بر اساس وضعیت آن درباره گزینه‌هایی مانند سیلیکون تصمیم بگیرد.
اما وجود درد غیرعادی، ترشح، بازشدن زخم یا قرمزی پیشرونده در هفته‌های ابتدایی موضوع «اسکار» نیست و باید از نظر مشکلات زخم و عفونت بررسی شود.
اسکار سوختگی
سوختگی‌های عمیق یکی از علل مهم اسکار هیپرتروفیک و Contracture هستند.
در سوختگی‌های وسیع، درمان اسکار ممکن است نیازمند یک برنامه چندجانبه شامل:
- سیلیکون
- فشاردرمانی
- فیزیوتراپی و تمرین حرکتی
- درمان خارش
- لیزر
- و در برخی موارد جراحی
باشد.
به‌خصوص زمانی که اسکار روی مفصل قرار گرفته و حرکت را محدود می‌کند، هدف درمان فراتر از ظاهر است.
درمان جای جوش و اسکار آکنه
همه آثار آکنه اسکار واقعی نیستند.
تیرگی یا قرمزی‌ای که بعد از جوش باقی می‌ماند می‌تواند بدون وجود اسکار ساختاری دیده شود.
اما اسکار واقعی آکنه معمولاً به دو گروه اصلی تقسیم می‌شود:
- اسکارهای فرورفته یا آتروفیک
- اسکارهای برجسته یا کلوئیدی
در اسکارهای آتروفیک بسته به نوع فرورفتگی ممکن است از:
- میکرونیدلینگ
- لیزر فرکشنال
- ساب‌سیژن
- تکنیک‌های Punch
- فیلر
- روش‌های ترکیبی
استفاده شود.
به همین دلیل محصولی که برای اسکار برجسته مناسب است الزاماً برای جای جوش فرورفته بهترین گزینه نیست.
آیا کرم ترمیم‌کننده اسکار را کاملاً از بین می‌برد؟
خیر؛ نباید از هیچ کرم موضعی انتظار «پاک‌کردن کامل» یک اسکار واقعی را داشت.
محصولات مختلفی با نام Scar Cream یا کرم ترمیم‌کننده عرضه می‌شوند و ترکیبات آنها متفاوت است.
برای بسیاری از مواد رایج موجود در محصولات بدون نسخه، شواهد علمی محدودتر از تبلیغات تجاری است.
در نتیجه بهتر است قبل از خرید، ابتدا مشخص شود:
نوع اسکار چیست و قرار است دقیقاً چه ویژگی‌ای از آن درمان شود؟
آیا اسکار قدیمی درمان می‌شود؟
قدیمی‌بودن اسکار به این معنا نیست که هیچ درمانی امکان‌پذیر نیست.
اما رویکرد یک اسکار بالغ با یک اسکار تازه متفاوت است.
برای مثال درمان اسکار قدیمی ممکن است بیشتر به روش‌هایی مانند:
- لیزر
- تزریق
- اصلاح جراحی
- میکرونیدلینگ در اسکارهای مناسب
- یا ترکیب روش‌ها
نیاز داشته باشد.
نتیجه نیز به نوع اسکار بستگی دارد و هدف معمولاً بهبود است، نه بازگرداندن کامل پوست به حالت قبل از آسیب.
آیا اسکار کاملاً از بین می‌رود؟
در بیشتر موارد خیر.
اسکار بخشی از ساختار جدید پوست است.
بسیاری از اسکارها در طول زمان کم‌رنگ‌تر و نرم‌تر می‌شوند و بعضی درمان‌ها می‌توانند ظاهر یا علائم آنها را به‌طور قابل‌توجهی بهبود دهند؛ اما عبارت‌هایی مانند:
- حذف ۱۰۰ درصد جای زخم
- از بین رفتن کامل کلوئید
- پاک‌شدن تضمینی جای بخیه
از نظر علمی قابل دفاع نیستند.
هدف واقع‌بینانه‌تر، تبدیل اسکار به بافتی است که:
- کمتر دیده شود
- نرم‌تر باشد
- مسطح‌تر باشد
- کمتر خارش یا درد داشته باشد
- عملکرد پوست و مفصل را کمتر مختل کند
چه زمانی برای اسکار باید به پزشک مراجعه کرد؟
بهتر است اسکار توسط پزشک یا متخصص پوست بررسی شود اگر:
- به‌طور مداوم در حال بزرگ‌شدن است
- از محدوده زخم اولیه خارج شده است
- درد یا خارش قابل‌توجه دارد
- حرکت مفصل را محدود کرده است
- پس از درمان دوباره رشد کرده است
- به‌طور مکرر زخم یا خونریزی می‌کند
- ظاهر آن بدون سابقه مشخص آسیب پوستی ایجاد شده است
- درباره کلوئید یا نوع اسکار اطمینان ندارید
توده یا ضایعه‌ای که شبیه اسکار است اما بدون آسیب قبلی ایجاد شده را نباید خودسرانه اسکار تشخیص داد.
سؤالات پرتکرار درباره اسکار
اسکار یعنی چه؟
اسکار بافت فیبروزی ای است که در جریان ترمیم آسیب عمیق‌تر پوست ایجاد می‌شود و با پوست طبیعی ساختار کاملاً یکسانی ندارد.
آیا همه جای بخیه‌ها اسکار ایجاد می‌کنند؟
هر برش عمیق می‌تواند اسکار باقی بگذارد، اما شدت و ظاهر نهایی اسکار در افراد مختلف متفاوت است.
تفاوت کلوئید و گوشت اضافه چیست؟
«گوشت اضافه» یک اصطلاح عمومی و غیرتخصصی است که مردم برای انواع برجستگی‌های پوستی استفاده می‌کنند. کلوئید یک تشخیص مشخص پزشکی است که از مرز آسیب اولیه فراتر می‌رود.
آیا کلوئید خودبه‌خود از بین می‌رود؟
کلوئید معمولاً مانند بعضی اسکارهای هیپرتروفیک تمایل زیادی به پسرفت خودبه‌خودی ندارد و ممکن است نیازمند درمان باشد.
آیا کلوئید را می‌توان جراحی کرد؟
بله، اما جراحی کلوئید به‌تنهایی احتمال عود بالایی دارد و معمولاً باید همراه با برنامه درمانی کمکی انجام شود.
آیا سیلیکون شیت برای کلوئید مناسب است؟
سیلیکون در برخی برنامه‌های مدیریت کلوئید و اسکار هیپرتروفیک استفاده می‌شود، اما شواهد RCT درباره میزان اثربخشی آن برای کلوئید قطعیت بالایی ندارند. در کلوئیدهای بزرگ یا علامت‌دار معمولاً ارزیابی متخصص لازم است.
از چه زمانی می‌توان سیلیکون شیت استفاده کرد؟
بعد از بسته‌شدن کامل زخم. شیت سیلیکونی نباید روی زخم باز، خونریزی‌دهنده یا ترشح‌دار قرار گیرد.
بهترین درمان جای بخیه چیست؟
پاسخ به شکل اسکار بستگی دارد. یک جای بخیه صاف و تازه با کلوئید یا اسکار برجسته درمان یکسانی ندارد.
آیا ضدآفتاب روی اسکار لازم است؟
اسکارهای در معرض نور می‌توانند دچار تغییر رنگ شوند. پس از بسته‌شدن کامل پوست، محافظت مناسب در برابر آفتاب می‌تواند در کاهش تغییرات رنگی اهمیت داشته باشد.
درمان اسکار چقدر طول می‌کشد؟
بسته به نوع اسکار، درمان ممکن است چند ماه یا حتی بیشتر طول بکشد. خود فرایند بلوغ اسکار نیز ماه‌ها ادامه دارد و معمولاً نباید انتظار تغییر نهایی طی چند روز یا چند هفته داشت.
جمع‌بندی
اسکار نتیجه طبیعی ترمیم آسیب‌های عمیق پوست است، اما همه اسکارها رفتار یکسانی ندارند.
اسکار طبیعی ممکن است بدون درمان خاص و به‌تدریج کمتر دیده شود، در حالی که کلوئید، اسکار هیپرتروفیک، اسکار آتروفیک و اسکار انقباضی هرکدام رویکرد متفاوتی دارند.
مهم‌ترین اصل در مدیریت اسکار این است که ابتدا نوع اسکار مشخص شود و سپس درمان انتخاب شود.
سیلیکون، فشاردرمانی، تزریق کورتیکواستروئید، 5-FU، کرایوتراپی، لیزر، میکرونیدلینگ و جراحی همگی جایگاه خاص خود را دارند؛ اما هیچ‌کدام درمان عمومی و تضمینی برای تمام جای زخم‌ها نیستند.
اگر اسکار در حال رشد است، درد یا خارش قابل‌توجه دارد، حرکت را محدود می‌کند یا از مرز زخم اولیه فراتر رفته است، ارزیابی پزشکی پیش از انتخاب درمان اهمیت بیشتری دارد.
منابع علمی
- American Academy of Dermatology – Scars: Overview, Diagnosis and Treatment
American Academy of Dermatology – Scar management - American Academy of Dermatology – Keloid scars: Diagnosis and treatment
AAD – Keloid diagnosis and treatment - Riedemann HI, Schmidt MF, et al. Therapy of pathological scars. JDDG. 2023.
مرور جامع پاتوفیزیولوژی، انواع اسکار و درمان اسکارهای پاتولوژیک.
Therapy of pathological scars – JDDG - Nast A, et al. S2k guidelines for the therapy of pathological scars (hypertrophic scars and keloids) – Update 2020.
راهنمای تخصصی درمان اسکار هیپرتروفیک و کلوئید.
S2k Guideline – Hypertrophic scars and keloids - Jiang Q, Chen J, Tian F, Liu Z. Silicone gel sheeting for treating hypertrophic scars. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021.
Cochrane – Silicone sheeting for hypertrophic scars - Tian F, Jiang Q, Chen J, Liu Z. Silicone gel sheeting for treating keloid scars. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2023.
Cochrane – Silicone sheeting for keloid scars - Harris IM, et al. Pressure-garment therapy for preventing hypertrophic scarring after burn injury. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2024.
Cochrane – Pressure garments after burn injury - Foppiani JA, et al. Laser Therapy in Hypertrophic and Keloid Scars: A Systematic Review and Network Meta-analysis. Aesthetic Plastic Surgery. 2024.
PubMed – Laser therapy systematic review - Bernabe RM, et al. Combining scar-modulating agents for the treatment of hypertrophic scars and keloids: A systematic review. J Plast Reconstr Aesthet Surg. 2024.
PubMed – Combination scar treatments systematic review - Therapeutic methods and effect on keloid and hypertrophic scars: a systematic review. 2025.
مرور جدید ۱۶۲ مطالعه درباره درمان‌های مختلف کلوئید و اسکار هیپرتروفیک.
Systematic review of keloid and hypertrophic scar treatments
آخرین بازبینی علمی: سپتامبر ۲۰۲۶
این مقاله با هدف آموزش و افزایش آگاهی تهیه شده است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. درمان اسکار به نوع اسکار، محل آن، ویژگی‌های پوست و شرایط فرد بستگی دارد.
